Abebe Bikila to legendarny etiopski lekkoatleta, który na stałe wpisał się w annały historii sportu jako pierwszy Afrykańczyk zdobywający złoty medal olimpijski. Urodzony 7 sierpnia 1932 roku, na początku października 2023 roku miałby 91 lat. Jego niezwykła kariera, naznaczona dwukrotnym triumfem w olimpijskim maratonie, rozpoczęła się od służby w Gwardii Cesarskiej. Poślubił Yewebdar Wolde-Giorgis, z którą tworzył rodzinę aż do swojej przedwczesnej śmierci w 1973 roku. Bikila stał się symbolem afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i narodową ikoną Etiopii.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na październik 2023 roku miałby 91 lat.
- Żona/Mąż: Yewebdar Wolde-Giorgis
- Dzieci: Brak informacji w tekście.
- Zawód: Lekkoatleta (maratończyk), żołnierz.
- Główne osiągnięcie: Dwukrotny złoty medalista olimpijski w maratonie, pierwszy Afrykańczyk ze złotem olimpijskim.
Podstawowe informacje o Abebe Bikila
Abebe Bikila urodził się 7 sierpnia 1932 roku w niewielkiej miejscowości Jato w Etiopii. W okresie swojej największej sprawności fizycznej, która pozwoliła mu osiągnąć światowy poziom w biegach długodystansowych, mierzył 177 cm wzrostu i ważył 57 kg. Ta lekka i smukła sylwetka była idealnie dopasowana do wymagań maratończyka. Przed nazwiskiem często stawiany jest tytuł „Shambel”, oznaczający stopień kapitana, który uzyskał w trakcie swojej służby wojskowej.
Abebe Bikila zmarł 25 października 1973 roku w Addis Abebie, w wieku 41 lat, z powodu krwotoku mózgowego. Jego pogrzeb państwowy i ogłoszenie narodowego dnia żałoby przez cesarza Haile Selassie świadczą o ogromnym szacunku, jakim cieszył się w kraju.
Rodzina i życie prywatne Abebe Bikila
Życie osobiste Abebe Bikili, choć mniej znane niż jego dokonania sportowe, również zawierało ważne momenty. Podczas wojny włosko-etiopskiej, która trwała w latach 1935–1937, jego rodzina zmuszona była do ucieczki, znajdując schronienie w odległym mieście Gorro. Były to trudne czasy, które z pewnością wpłynęły na jego późniejsze życie.
16 marca 1960 roku, w wieku 27 lat, Abebe poślubił Yewebdar Wolde-Giorgis, która miała wówczas 15 lat. Para pozostała razem aż do śmierci Abebe w 1973 roku. Wczesne pasje sportowe Abebe Bikili objawiały się już w dzieciństwie. W swojej rodzinnej miejscowości Jato, jako młody chłopiec, chętnie grał w „gena” – tradycyjną etiopską odmianę hokeja na trawie, która charakteryzowała się rozgrywaniem meczów na ogromnych dystansach. Ta aktywność z pewnością budowała jego naturalną wytrzymałość, która później okazała się kluczowa w karierze maratońskiej.
Kariera sportowa i wojskowa Abebe Bikila
Droga Abebe Bikili do sławy sportowej była ściśle powiązana z jego służbą wojskową. W 1952 roku przeniósł się do Addis Abeby, stolicy Etiopii, gdzie dołączył do 5. Pułku Piechoty Etiopskiej Gwardii Cesarskiej, znanej jako Kebur Zabagna. Była to elitarna jednostka wojskowa, której głównym zadaniem była ochrona samego cesarza. Właśnie w szeregach tej formacji zaczęły się kształtować jego sportowe ambicje.
W połowie lat 50. XX wieku, jeszcze przed oficjalnym rozpoczęciem kariery maratońskiej, Abebe Bikila codziennie pokonywał dystans 20 km, biegając z wzgórz Sululta do Addis Abeby i z powrotem. Ten rygorystyczny trening stanowił solidną podstawę dla jego przyszłych sukcesów. Jego talent biegowy został zauważony przez Onniego Nriskana, szwedzkiego trenera zatrudnionego przez rząd Etiopii. Niskanen zaczął intensywnie przygotowywać Bikilę specjalnie pod kątem biegów maratońskich, dostrzegając w nim potencjał na miarę światową.
Przełomowy moment w karierze Abebe Bikili nastąpił podczas Igrzysk Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku. Decyzja o starcie w maratonie boso, podjęta tuż przed biegiem z powodu niedopasowania i powodowania pęcherzy nowych butów, okazała się historyczna. Pokonując dystans 42 kilometrów i 195 metrów boso, Abebe Bikila wygrał z czasem 2:15:16.2, ustanawiając nowy rekord świata i stając się pierwszym etiopskim złotym medalistą olimpijskim. Ten sukces otworzył mu drogę do dalszych triumfów.
Cztery lata później, na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 roku, Abebe Bikila dokonał czegoś niebywałego. Zaledwie 40 dni po operacji wycięcia wyrostka robaczkowego, stanął na starcie maratonu i ponownie zwyciężył, tym razem w butach marki Puma. Ten wyczyn uczynił go pierwszym biegaczem w historii, który obronił tytuł mistrza olimpijskiego w maratonie, jednocześnie ustanawiając kolejny rekord świata z czasem 2:12:11.2. W całej swojej karierze Abebe Bikila wziął udział w szesnastu maratonach, z czego wygrał aż dwanaście, co świadczy o jego niezwykłej dominacji w tej dyscyplinie.
Nagrody i osiągnięcia Abebe Bikila
Sukcesy sportowe Abebe Bikili przyniosły mu nie tylko międzynarodowe uznanie, ale także znaczące awanse w karierze wojskowej. Po swoim historycznym zwycięstwie w Rzymie w 1960 roku, cesarz Haile Selassie awansował go do stopnia kaprala. Kolejne zwycięstwo w Tokio w 1964 roku zaowocowało awansem do stopnia porucznika, a ostatecznie, dzięki swoim osiągnięciom, osiągnął stopień kapitana. Jego zasługi dla Etiopii zostały uhonorowane przez cesarza Haile Selassie prestiżowymi odznaczeniami państwowymi, takimi jak Gwiazda Etiopii oraz Order Menelika II.
Abebe Bikila dwukrotnie zapisał się w historii, ustanawiając rekordy świata w maratonie podczas igrzysk olimpijskich. Pierwszy rekord padł w Rzymie w 1960 roku, a drugi, poprawiający jego własne osiągnięcie, podczas igrzysk w Tokio w 1964 roku. Te rekordy podkreślają jego niezwykłą klasę i determinację.
Osiągnięcia sportowe Abebe Bikila
- Złoty medal olimpijski w maratonie – Rzym 1960 (czas: 2:15:16.2, rekord świata)
- Złoty medal olimpijski w maratonie – Tokio 1964 (czas: 2:12:11.2, rekord świata)
- Dwukrotny rekordzista świata w maratonie
- 12 zwycięstw w 16 rozegranych maratonach
Zdrowie i tragiczny wypadek Abebe Bikila
Niestety, kariera sportowa Abebe Bikili została brutalnie przerwana przez problemy zdrowotne i nieszczęśliwy wypadek. Podczas igrzysk olimpijskich w Meksyku w 1968 roku, startował mimo złamanej kości strzałkowej. Ten poważny uraz zmusił go do wycofania się z biegu po pokonaniu zaledwie 16 kilometrów, co było ogromnym ciosem dla jego sportowych ambicji.
Najtragiczniejszym wydarzeniem w jego życiu okazał się wypadek samochodowy, który miał miejsce 22 marca 1969 roku. W wyniku tego zdarzenia Abebe Bikila został sparaliżowany. Pomimo podjętego leczenia i odzyskania częściowej sprawności w górnej części ciała po pobycie w Anglii, nigdy więcej nie stanął na nogi i do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. Mimo tej tragedii, jego duch walki nie osłabł. Jako paraolimpijczyk, w 1970 roku startował w łucznictwie i tenisie stołowym na Stoke Mandeville Games. W 1971 roku odniósł nawet sukces w Norwegii, wygrywając zawody w wyścigach psich zaprzęgów dla osób niepełnosprawnych.
Warto wiedzieć: Wypadek samochodowy z 1969 roku spowodował paraliż, który uniemożliwił Abebe Bikili dalszą karierę sportową w tradycyjnym rozumieniu, jednak nie złamał jego ducha walki.
Kontrowersje i incydenty polityczne
Choć Abebe Bikila był znany przede wszystkim ze swoich sportowych osiągnięć, jego życie nie było wolne od politycznych zawirowań. W grudniu 1960 roku, w okresie nieudanej próby zamachu stanu podjętej przez Gwardię Cesarską, Abebe, jako członek tej formacji, został na krótko aresztowany i przesłuchany. Te wydarzenia pokazują, że nawet legendy sportu bywały uwikłane w burzliwe realia polityczne swoich czasów.
Ciekawostki i dziedzictwo Abebe Bikila
Za swoje niezliczone zasługi dla Etiopii i spektakularne sukcesy sportowe, Abebe Bikila otrzymał od państwa znaczące nagrody. Cesarz Haile Selassie obdarował go domem oraz samochodem Volkswagen Beetle, co było wyrazem wdzięczności za budowanie dumy narodowej. W 1965 roku, podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku, Abebe Bikila wraz z Mamo Wolde przebiegli ceremonialny półmaraton, niosąc pergamin z pozdrowieniami od cesarza, co było symbolicznym gestem łączącym sport z dyplomacją.
Po jego śmierci w 1973 roku, cesarz Haile Selassie ogłosił narodowy dzień żałoby, a Abebe Bikila otrzymał uroczysty pogrzeb państwowy, podkreślający jego status bohatera narodowego. Pamięć o jego dokonaniach jest żywa do dziś. W Addis Abebie znajduje się stadion nazwany jego imieniem – Abebe Bikila Stadium. Ponadto, prestiżową nagrodę jego imienia, Abebe Bikila Award, przyznawaną przez New York Road Runners wybitnym maratończykom, ustanowiono na cześć jego dziedzictwa. Abebe Bikila na zawsze pozostanie symbolem afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i inspiracją dla wielu pokoleń sportowców.
Najważniejsze nagrody i wyróżnienia
| Nagroda/Wyróżnienie | Okoliczność |
|---|---|
| Stopień Kaprala | Po zwycięstwie w maratonie olimpijskim w Rzymie (1960) |
| Stopień Porucznika | Po zwycięstwie w maratonie olimpijskim w Tokio (1964) |
| Stopień Kapitana | Ostatecznie osiągnięty w karierze wojskowej |
| Gwiazda Etiopii | Odznaczenie państwowe od cesarza Haile Selassie |
| Order Menelika II | Odznaczenie państwowe od cesarza Haile Selassie |
| Dom i samochód Volkswagen Beetle | Prezent od państwa za osiągnięcia |
| Stadion imienia Abebe Bikili | Abebe Bikila Stadium w Addis Abebie |
| Abebe Bikila Award | Nagroda przyznawana przez New York Road Runners |
Nawet w obliczu osobistej tragedii, historia Abebe Bikili przypomina nam o sile ludzkiego ducha i niezłomnej woli walki, która pozwala pokonywać największe przeszkody.
Abebe Bikila to postać, której dziedzictwo wykracza daleko poza sportowe osiągnięcia. Jego dwukrotne złoto olimpijskie w maratonie i przełamywanie barier – w tym bieg boso na igrzyskach w Rzymie – uczyniły go legendą. Pomimo tragicznego wypadku, który zakończył jego karierę, Bikila pozostał inspiracją, udowadniając, że siła woli i determinacja mogą przezwyciężyć największe przeciwności losu. Jest symbolem dumy narodowej Etiopii i trwałym wzorem dla przyszłych pokoleń sportowców na całym świecie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Bikila biegał maratony boso?
Tak, Abebe Bikila zasłynął z biegania maratonów boso. Jego najbardziej pamiętne zwycięstwo, podczas Igrzysk Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku, odniósł właśnie bez obuwia.
Kim jest Abebe Bikila?
Abebe Bikila był etiopskim lekkoatletą, znanym przede wszystkim jako dwukrotny złoty medalista olimpijski w maratonie. Jest on jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii tego sportu.
Czy Abebe Bikila biegał boso maraton?
Tak, Abebe Bikila biegał maraton boso, co stało się jego znakiem rozpoznawczym. Szczególnie pamiętne jest jego zwycięstwo na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku, gdzie startował bez butów.
Kto wygrał maraton olimpijski w 1964 roku?
Maraton olimpijski w 1964 roku wygrał Abebe Bikila. W ten sposób obronił swój tytuł zdobyty cztery lata wcześniej, stając się pierwszym człowiekiem, który dwukrotnie zdobył złoto olimpijskie w tej konkurencji.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abebe_Bikila
