Goya: Malarz Gwałtownych Kontrastów i Okropności Natury

12

Francisco José de Goya y Lucientes, urodzony 30 marca 1746 roku w Fuendetodos w Aragonii, a zmarł 16 kwietnia 1828 roku w Bordeaux, był jednym z najwybitniejszych hiszpańskich artystów, którego twórczość stanowi most między epoką starych mistrzów a malarstwem nowoczesnym. Na [kwiecień 2024 roku] artysta miałby 278 lat. Mimo że Goya i jego żona, Josefa Bayeu, doczekali się licznego potomstwa, tylko jeden z ich synów dożył wieku dorosłego, co stanowiło osobistą tragedię dla artysty. Jego bogata kariera, pełna dworskich zleceń i artystycznych przełomów, zaowocowała dziełami, które do dziś fascynują swoją głębią, innowacyjnością i bezkompromisowym spojrzeniem na ludzką kondycję.

Goya jest powszechnie określany mianem „ostatniego ze starych mistrzów i pierwszego z nowoczesnych”. Ta dwoistość jego twórczości polega na umiejętnym łączeniu tradycji z innowacyjnością, co widać w jego pracach od realistycznych portretów królewskich po mroczne i symboliczne wizje. Jego dzieła stanowią fascynujący zapis zmian społecznych, politycznych i psychologicznych epoki, w której żył i tworzył. Jego życie, naznaczone chorobami i osobistymi nieszczęściami, odcisnęło głębokie piętno na jego sztuce, prowadząc do powstania dzieł o niezwykłej sile wyrazu i emocjonalnej głębi, które wywarły znaczący wpływ na pokolenia artystów.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [kwiecień 2024 roku] miałby 278 lat.
• Żona/Mąż: Josefa Bayeu
• Dzieci: Jeden syn, Javier, dożył dorosłości.
• Zawód: Malarz, grafik
• Główne osiągnięcie: Uznawany za „ostatniego ze starych mistrzów i pierwszego z nowoczesnych”, twórca przełomowych dzieł łączących tradycję z innowacją.

Francisco Goya – Podstawowe informacje

Data i miejsce urodzenia

Francisco José de Goya y Lucientes urodził się 30 marca 1746 roku w miejscowości Fuendetodos, w hiszpańskim regionie Aragonii. To właśnie w tej malowniczej części kraju artysta stawiał swoje pierwsze kroki, które ostatecznie doprowadziły go do międzynarodowej sławy i trwałych pozycji w historii sztuki.

Data i miejsce śmierci

Francisco Goya zmarł 16 kwietnia 1828 roku w Bordeaux we Francji, w wieku 82 lat. Jego śmierć zakończyła bogate życie artystyczne, ale pozostawiła po sobie dziedzictwo, które na zawsze wpisało go w annały historii sztuki światowej.

Okres życia i znaczenie

Artysta żył w burzliwym okresie przełomu XVIII i XIX wieku, który obfitował w rewolucje społeczne i polityczne, w tym wojnę na Półwyspie Iberyjskim. Te wydarzenia znalazły swoje odzwierciedlenie w jego twórczości, czyniąc go nie tylko wybitnym malarzem, ale także przenikliwym kronikarzem swojej epoki. Jego długowieczność, trwająca do 82 roku życia, pozwoliła mu na stworzenie obszernego i zróżnicowanego dorobku artystycznego.

Określenie twórczości

Goya jest powszechnie uznawany za postać przełomową w historii sztuki. Określenie go mianem „ostatniego ze starych mistrzów i pierwszego z nowoczesnych” podkreśla unikalne połączenie tradycji malarskiej z innowacyjnością. Jego twórczość, charakteryzująca się głęboką psychologią postaci i odważnym podejściem do trudnych tematów, wywarła znaczący wpływ na pokolenia artystów XIX i XX wieku, od romantyków po ekspresjonistów.

Rodzina i życie prywatne Francisco Goi

Pochodzenie i rodzina ojca

Francisco Goya pochodził z rodziny o niższych średnich dochodach. Jego ojciec, José Benito de Goya y Franque, był pozłotnikiem, posiadającym baskijskie korzenie. To właśnie środowisko rodzinne stanowiło pierwszy krąg, który kształtował młodego artystę i jego wczesne spojrzenie na świat.

Małżeństwo i żona

25 lipca 1773 roku Francisco Goya poślubił Josefę Bayeu, którą czule nazywał „Pepa”. Była ona siostrą Francisco Bayeu, znanego malarza i nauczyciela Goi. Małżeństwo to miało strategiczne znaczenie, ponieważ ułatwiło artyście zdobywanie zleceń na dworze królewskim, otwierając przed nim nowe perspektywiczne możliwości kariery.

Dzieci

Małżeństwo Goi z Josefą Bayeu zaowocowało narodzinami wielu dzieci. Według różnych źródeł, para doczekała się łącznie ośmiorga lub siedmiorga potomstwa. Niestety, los okazał się okrutny dla młodej rodziny, gdyż tylko jeden syn, Javier, urodzony w 1784 roku, przeżył dzieciństwo i osiągnął wiek dorosły. Ta osobista tragedia z pewnością wpłynęła na artystę i jego postrzeganie świata, co znajduje odzwierciedlenie w jego twórczości.

Późniejsze związki

Pod koniec swojego życia, po opuszczeniu Hiszpanii w 1824 roku, Francisco Goya przeniósł się do Bordeaux we Francji. Tam zamieszkał z Leocadią Weiss, znacznie młodszą od niego pokojówką i towarzyszką. Chociaż fakty nie są jednoznaczne, powszechnie uważa się, że Leocadia była jego kochanką, a jej obecność stanowiła pewne pocieszenie w ostatnich latach życia artysty i mogła być inspiracją dla niektórych jego późniejszych prac.

Kariera i twórczość Francisco Goi

Edukacja artystyczna

Droga Francisco Goi do sławy rozpoczęła się wcześnie. W wieku 14 lat rozpoczął swoją edukację artystyczną pod okiem José Luzána y Martíneza. Przez cztery lata uczył się podstaw rzemiosła malarskiego, spędzając czas na kopiowaniu rycin, co stanowiło wówczas standardowy sposób nauki dla młodych artystów i pozwalało na rozwijanie umiejętności warsztatowych.

Wczesna kariera w Madrycie i karty do gobelinów

Po przeprowadzce do Madrytu w 1775 roku, wczesny etap kariery Goi zdominowało projektowanie kartonów do gobelinów. Stworzył ich aż 42 dla Królewskiej Fabryki Gobelinów, co pozwoliło mu na doskonalenie umiejętności kompozycyjnych i kolorystycznych, a także na zdobycie rozpoznawalności w kręgach artystycznych stolicy. Te prace, często przedstawiające sceny rodzajowe i pastoralne, ukazywały lekkość i subtelność jego wczesnego stylu.

Zlecenia dworskie i awans

Talent Goi nie pozostał niezauważony. W 1786 roku został mianowany malarzem nadwornym Korony Hiszpańskiej, co było znaczącym wyróżnieniem i potwierdzeniem jego rosnącej renomy. Jego kariera nabrała tempa, a w 1799 roku osiągnął najwyższą możliwą rangę – *Primer Pintor de Cámara* (Pierwszy Malarz Nadworny). Ta pozycja otwierała mu dostęp do najważniejszych zleceń i pozwalała na bezpośrednią współpracę z rodziną królewską, w tym z Karolem IV.

„Maja naga” i inspiracje

W latach 90. XVIII wieku, na zlecenie wpływowego polityka Manuela Godoya, Goya namalował obraz „Maja naga” (*La maja desnuda*). Dzieło to było niezwykle odważne jak na tamte czasy, prezentując akty z niespotykaną dotąd śmiałością i realizmem. W swojej śmiałości i podejściu do tematu, obraz ten wykazywał inspirację stylem wielkiego Diego Velázqueza, jednego z ulubionych mistrzów Goi, odzwierciedlając jego szacunek dla mistrzów przeszłości.

Portret zbiorowy „Karol IV i jego rodzina”

W latach 1800–1801 Goya stworzył swój słynny portret zbiorowy „Karol IV i jego rodzina”. Praca ta, nawiązująca kompozycyjnie do „Pani z lasu” Velázqueza, jest arcydziełem psychologicznego portretowania. Goya z niezwykłą przenikliwością oddał charakterystykę członków hiszpańskiej rodziny królewskiej, ukazując ich indywidualne cechy i relacje w sposób, który do dziś budzi podziw i analizy.

Zmiana estetyki po 1793 roku

Przełomowym momentem w twórczości Goi okazała się ciężka choroba, na którą zapadł w 1793 roku. Ta niezdiagnozowana dolegliwość doprowadziła go do całkowitej głuchoty, ale jednocześnie stała się punktem zwrotnym w jego estetyce malarskiej. Jego prace zaczęły przybierać mroczniejszy, bardziej pesymistyczny charakter. Zaczął przedstawiać tematykę szaleństwa, czarownic i fantastycznych stworów, co odzwierciedlało jego wewnętrzne przeżycia i lęki związane z własnym zdrowiem i otaczającym światem.

Osiągnięcia i nagrody Francisco Goi

Konkurs w Parmie

W 1771 roku Francisco Goya zdobył drugą nagrodę w konkursie malarskim zorganizowanym przez miasto Parma we Włoszech. Było to jego pierwsze znaczące międzynarodowe wyróżnienie, potwierdzające jego talent i potencjał artystyczny na arenie europejskiej.

Dyrektor Królewskiej Akademii

W 1795 roku Goya został mianowany Dyrektorem Królewskiej Akademii (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando). Było to znaczące osiągnięcie, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że w latach 1763 i 1766 dwukrotnie odmawiano mu przyjęcia w poczet jej członków, co pokazuje jego determinację i drogę do uznania.

Kluczowe dzieła Francisco Goi

• „Rozstrzelanie powstańców madryckich” (1814) – przejmujący obraz ukazujący brutalność wojny.
• „Saturn pożerający własne syna” (z cyklu „Czarnych Obrazów”) – ikoniczne dzieło symbolizujące destrukcyjną naturę czasu i władzy.
• „Kaprysy” (seria rycin) – krytyczna ocena społeczeństwa hiszpańskiego i jego wad.
• „Okropności wojny” (seria rycin) – naturalistyczne przedstawienie okrucieństw konfliktu.
• „La Tauromaquia” (seria prac) – dynamiczne i realistyczne ukazanie świata korridy.

Zdrowie Francisco Goi

Choroba w 1793 roku i jej konsekwencje

W 1793 roku Francisco Goya zapadł na poważną, niezdiagnozowaną chorobę, która miała drastyczne konsekwencje. Schorzenie doprowadziło go do całkowitej głuchoty, co stanowiło ogromny cios dla artysty i jego zdolności do odbierania świata. Jednocześnie ta osobista tragedia stała się punktem zwrotnym w jego życiu i estetyce malarskiej, prowadząc do powstania mroczniejszych i bardziej introspektywnych dzieł, które zgłębiały ludzkie lęki.

Choroba w 1819 roku i „Dom Głuchoniemego”

Pod koniec życia, w 1819 roku, Goya przeżył kolejną ciężką chorobę. Po tym wydarzeniu wycofał się z życia publicznego i zamieszkał w izolacji w domu znanym jako Quinta del Sordo („Dom Głuchoniemego”). To właśnie tam, na ścianach swojej posiadłości, stworzył swój najbardziej przerażający i symboliczny cykl – tzw. „Czarne Obrazy”, które do dziś budzą grozę i fascynację swoją mroczną symboliką.

Przyczyna śmierci

Bezpośrednią przyczyną śmierci Francisco Goi w 1828 roku był udar mózgu. Udar ten nastąpił wcześniej, pozostawiając artystę sparaliżowanego po prawej stronie ciała. Zmarł w Bordeaux, kończąc swoje długie i burzliwe życie, ale pozostawiając po sobie dziedzictwo, które nadal rezonuje w świecie sztuki.

Ciekawostki z życia Francisco Goi

Podróż do Włoch

Francisco Goya wyjechał do Włoch (Rzymu) na własny koszt po tym, jak nie udało mu się zdobyć stypendium na podróż artystyczną. Krążyły legendy, że podróżował z grupą torreadorów lub pracował jako akrobata uliczny, co może świadczyć o jego niekonwencjonalnym podejściu do życia i sztuki.

Warto wiedzieć: Choć zachowało się wiele listów Francisco Goi, historycy uważają, że bardzo mało wiadomo o jego rzeczywistych, głębokich przemyśleniach, gdyż rzadko wyrażał je wprost, preferując komunikację poprzez swoje dzieła malarskie i graficzne.

„Dziedziniec szaleńców” jako wyraz lęków

W 1794 roku namalował obraz „Dziedziniec szaleńców” (*Yard with Lunatics*), który był wyrazem jego rosnącej fascynacji tematem obłędu i lęku o własne zdrowie psychiczne. Obraz ten, podobnie jak późniejsze „Czarne Obrazy”, stanowi świadectwo wewnętrznych zmagań artysty z ciemniejszymi stronami ludzkiej psychiki i doświadczenia choroby, pokazując jego wrażliwość i empatię.

Francisco Goya, mimo osobistych tragedii i wyzwań zdrowotnych, stworzył dzieła o niezwykłej sile wyrazu i głębi, które do dziś inspirują i poruszają odbiorców na całym świecie. Jego twórczość stanowi nie tylko świadectwo jego geniuszu malarskiego, ale także przestrogę przed okrucieństwem i przypomnienie o kruchości ludzkiego losu, czyniąc go postacią nieodłącznie związaną z historią sztuki i ludzkiej kondycji.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Goya