Ibn Chaldun – ojciec socjologii i Józef Bielawski

12

Abū Zayd 'Abdu r-Rahman bin Muhammad bin Khaldūn Al-Hadrami, powszechnie znany jako Ibn Chaldun, urodził się 27 maja 1332 roku w strategicznie położonej Tunezji, a zmarł 17 marca 1406 roku w Kairze. Ten wybitny uczony, historyk i myśliciel polityczny dożył wieku 73 lat. Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych prekursorów nauk społecznych, w tym socjologii, historiografii i ekonomii. Jego przełomowe dzieło, „Muqaddimah”, wywarło nieoceniony wpływ na sposób rozumienia rozwoju cywilizacji i dynamiki społecznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 2024 roku Ibn Chaldun miałby 692 lata.
• Żona/Mąż: Brak informacji w dostępnych źródłach.
• Dzieci: Brak informacji w dostępnych źródłach.
• Zawód: Historyk, socjolog, ekonomista, filozof, polityk, prawnik.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie „Muqaddimah” i rozwinięcie teorii „Asabiyjah”, stanowiących fundament współczesnych nauk społecznych.

Kim był Ibn Chaldun?

Podstawowe informacje biograficzne

Ibn Chaldun, którego pełne imię brzmiało Abū Zayd 'Abdu r-Rahman bin Muhammad bin Khaldūn Al-Hadrami, jest postacią o nieocenionym znaczeniu dla rozwoju nauk społecznych. Uznawany za jednego z najwybitniejszych uczonych średniowiecza, jego prace stanowią fundament dla takich dziedzin jak historiografia, socjologia, ekonomia i demografia. Urodzony 27 maja 1332 roku w Tunisie, zmarł 17 marca 1406 roku w Kairze, dożywszy wieku 73 lat. Jego życie, naznaczone osobistymi tragediami i burzliwą karierą polityczną, stanowi fascynujący obraz epoki, a jego dziedzictwo naukowe jest wciąż żywe i inspirujące.

Rodzina i pochodzenie Ibn Chalduna

Pochodzenie i korzenie rodzinne

Ibn Chaldun wywodził się z zamożnej, andaluzyjskiej rodziny o arabskich korzeniach, należącej do wyższej klasy społecznej. Jego przodkowie zostali zmuszeni do emigracji z Sewilli do Tunezji po upadku tego ważnego miasta w 1248 roku, co było wynikiem postępującej rekonkwisty na Półwyspie Iberyjskim. Ta szlachecka linia rodowa z pewnością wpłynęła na jego późniejsze wykształcenie i dostęp do najlepszych nauczycieli.

Tragedia rodzinna (Czarna Śmierć)

W wieku zaledwie 17 lat, Ibn Chaldun doświadczył głębokiej osobistej tragedii. W latach 1348–1349, Tunezję nawiedziła niszczycielska epidemia dżumy, znana jako Czarna Śmierć. W wyniku tej zarazy stracił oboje rodziców, co z pewnością odcisnęło trwałe piętno na jego dalszym życiu i sposobie postrzegania świata.

Brat historyk

Ibn Chaldun nie był jedynym wybitnym historykiem w swojej rodzinie. Jego brat, Yahya ibn Khaldun, również odznaczał się talentem historycznym. Pełnił on funkcję oficjalnego historiografa dworskiego i jest autorem książki poświęconej dynastii Abdalwadidów. Niestety, jego życie zostało tragicznie przerwane; został zamordowany przez rywala, co podkreśla burzliwe i niebezpieczne realia polityczne tamtych czasów.

Edukacja i formacja intelektualna

Klasyczne wykształcenie islamskie

Dzięki wysokiemu statusowi społecznemu swojej rodziny, Ibn Chaldun otrzymał dostęp do najlepszych nauczycieli w regionie Maghrebu. Jego edukacja była wszechstronna i oparta na fundamencie klasycznego wykształcenia islamskiego. Opanował on na pamięć cały Koran, stając się hafizem. Ponadto, zgłębiał tajniki lingwistyki arabskiej, studiował hadisy (tradycje związane z prorokiem Mahometem) oraz prawoznawstwo islamskie, co stanowiło solidne podstawy dla jego późniejszych dociekań naukowych.

Zainteresowania filozoficzne i ścisłe

Poza tradycyjnym wykształceniem islamskim, Ibn Chaldun wykazywał również głębokie zainteresowanie filozofią i naukami ścisłymi. Był pod wpływem matematyka i filozofa Al-Abili z Tlemcen, który wprowadził go w świat logiki, matematyki i filozofii. Ibn Chaldun studiował dzieła wielkich myślicieli swoich czasów, takich jak Awerroes, Awicenna, Al-Razi czy Al-Tusi, co pozwoliło mu na rozwinięcie krytycznego myślenia i poszerzenie horyzontów intelektualnych. Jego zainteresowania wskazywały na pragnienie zrozumienia świata w sposób holistyczny.

Kariera polityczna i dyplomatyczna

Początki na dworze (Strażnik Pieczęci)

W wieku 20 lat, Ibn Chaldun rozpoczął swoją karierę polityczną w kancelarii tunezyjskiego władcy Ibn Tafrakina. Objął tam prestiżowe stanowisko „Kātib al-’Alāmah”, co można przetłumaczyć jako Strażnik Pieczęci. Był to początek jego drogi w służbie państwowej, która miała okazać się pełna wyzwań i nieoczekiwanych zwrotów akcji.

Burzliwe lata i okres więzienia

Życie polityczne Ibn Chalduna było niezwykle dynamiczne i naznaczone częstymi zmianami. W 1357 roku, mając zaledwie 25 lat, został uwięziony na 22 miesiące w Fezie. Powodem było spiskowanie przeciwko ówczesnemu sułtanowi Abu Inan Faresowi I. Ten incydent pokazuje, jak niebezpieczne i pełne intryg były dwory władców w Afryce Północnej.

Misja dyplomatyczna w Hiszpanii

Pomimo politycznych zawirowań, umiejętności Ibn Chalduna były cenione. W 1364 roku, działając w służbie sułtana Grenady, został wysłany z ważną misją dyplomatyczną do Sewilli. Jego celem było spotkanie z królem Kastylii, Piotrem I Okrutnym. Ta misja świadczy o jego zdolnościach negocjacyjnych i zaufaniu, jakim darzyli go władcy.

Praca z plemionami Berberów

Jednym z kluczowych aspektów kariery Ibn Chalduna była jego zdolność do nawiązywania kontaktów i pracy z różnymi grupami społecznymi. Był niezwykle ceniony przez władców Afryki Północnej za swoje unikalne umiejętności negocjacyjne, a także za dobre relacje, które potrafił nawiązać z często uznawanymi za „dzikie” plemionami Berberów. Ta umiejętność była nieoceniona w budowaniu stabilności politycznej i społecznej w regionie.

Działalność naukowa i najważniejsze dzieła

Stworzenie „Muqaddimah”

Największym dziełem Ibn Chalduna, które przyniosło mu międzynarodowe uznanie, jest „Muqaddimah” (Wstęp). Swoje monumentalne dzieło, będące fundamentem jego teorii społecznych, napisał z niezwykłą szybkością – w zaledwie sześć miesięcy. Wydarzyło się to w 1377 roku, podczas jego pobytu pod ochroną plemienia berberyjskiego w Algierii. To właśnie w „Muqaddimah” ibn chaldun przedstawił swoje przełomowe koncepcje dotyczące rozwoju społeczeństw.

Autobiografia jako źródło historyczne

Ibn Chaldun był jednym z nielicznych uczonych swojej epoki, który zdecydował się na napisanie szczegółowej autobiografii. Dzieło to, zatytułowane „at-Taʻrīf bi-ibn Khaldūn”, stanowi niezwykle cenne źródło informacji nie tylko o jego własnym życiu, ale także o realiach społecznych, politycznych i kulturalnych czasów, w których żył. Dzięki temu, ibn khaldun jest jedną z najlepiej udokumentowanych postaci historycznych swoich czasów.

Kluczowe pojęcie: Teoria Asabijji

Centralnym elementem myśli Ibn Chalduna jest pojęcie „Asabiyyah”. Oznacza ono więź społeczną, solidarność grupową lub poczucie przynależności plemiennej. Według ibn chalduna, Asabiyyah jest fundamentem potęgi państw i społeczeństw. Siła tej więzi decyduje o zdolności grupy do osiągnięcia dominacji i rozwoju. Jednakże, ta sama Asabiyyah, która prowadzi do wzrostu potęgi, w miarę rozwoju państwa i jego instytucjonalizacji, ulega osłabieniu, co w konsekwencji prowadzi do jego późniejszego upadku. **Ta cykliczna teoria rozwoju jest kluczowa dla zrozumienia filozofii historii ibn chaldûna.**

Kontrowersje, spotkania i ciekawostki

Relacja z Tamerlanem

**Jednym z najbardziej niezwykłych epizodów w życiu Ibn Chalduna było jego spotkanie z wielkim zdobywcą Tamerlanem.** Podczas oblężenia Damaszku w 1401 roku, Ibn Chaldun został spuszczony na linach z murów miasta, aby osobiście negocjować z Tamerlanem. Spędził z nim siedem tygodni, prowadząc ożywione dyskusje na temat historii, polityki i rozwoju cywilizacji. To spotkanie było świadectwem jego odwagi i umiejętności rozmowy z najpotężniejszymi władcami epoki.

Oskarżenia o nielojalność

Ze względu na swoją aktywną rolę w polityce i częste zmiany sojuszy, Ibn Chaldun wielokrotnie stawał się obiektem oskarżeń o nielojalność. Władcy, z którymi współpracował, często kwestionowali jego lojalność, co było naturalną konsekwencją jego strategicznych ruchów w burzliwym świecie polityki Afryki Północnej. Jego kariera była przykładem umiejętności adaptacji w zmieniającym się krajobrazie politycznym.

Ucieczka pod pretekstem Hajj

W pewnym momencie swojego życia, czując się zagrożony przez ówczesnego sułtana w Tunezji, Ibn Chaldun zastosował sprytny fortel, aby opuścić miasto. Poprosił o pozwolenie na odbycie pielgrzymki do Mekki (Hajj), co było powszechnie szanowanym obowiązkiem religijnym. Pozwoliło mu to na bezpieczne wydostanie się z Tunisu i rozpoczęcie nowego etapu życia.

Wpływ na Imperium Osmańskie

Teorie Ibn Chalduna dotyczące rozwoju i upadku państw znalazły znaczący oddźwięk w myśli politycznej i historiograficznej późniejszych epok. Jego prace były niezwykle popularne wśród osmańskich historyków, zwłaszcza w XVII i XIX wieku, którzy czerpali z jego analiz przy formułowaniu własnych wniosków na temat dynamiki imperium.

Współczesne upamiętnienie

Znaczenie Ibn Chalduna dla kultury i nauki jest wciąż doceniane. W 2009 roku Tunezyjskie Centrum Społeczności zamówiło wykonanie brązowego popiersia Ibn Chalduna naturalnej wielkości. Obecnie znajduje się ono w Arab American National Museum w USA, co świadczy o międzynarodowym zasięgu jego dziedzictwa i uznaniu jego wkładu w rozwój wiedzy o społeczeństwie.

Porównanie z myślicielami zachodnimi

Status naukowy Ibn Chalduna jest tak wysoki, że jego prace są dziś porównywane do dzieł takich gigantów zachodniej myśli jak Niccolò Machiavelli, Karl Marx czy Adam Smith. Jego analizy dotyczące cykliczności historii, dynamiki społecznej i procesów gospodarczych wyprzedzały swoje czasy i nadal stanowią inspirację dla badaczy na całym świecie. **Jego wkład w historiografię i analizę dynamiki społecznej jest niepodważalny.**

Kluczowe etapy życia i kariery Ibn Chalduna

Podsumowanie chronologiczne

• 1332: Narodziny w Tunisie.
• 1348–1349: Śmierć rodziców podczas epidemii dżumy.
• 1352: Początek kariery jako „Kātib al-’Alāmah” w wieku 20 lat.
• 1357: Aresztowanie i 22-miesięczne więzienie w wieku 25 lat.
• 1364: Misja dyplomatyczna do Sewilli.
• 1377: Zakończenie pisania dzieła „Muqaddimah”.
• 1401: Spotkanie z Tamerlanem podczas oblężenia Damaszku.
• 1406: Śmierć w Kairze w wieku 73 lat.

Struktura rodziny i pochodzenie

Korzenie i dziedzictwo

Ibn Chaldun wywodził się z rodziny o ugruntowanym statusie społecznym i intelektualnym. Jej korzenie sięgały Andaluzji, skąd po upadku Sewilli w 1248 roku, rodzina przeniosła się do Tunezji. Ta podróż i adaptacja do nowego środowiska z pewnością wpłynęły na jego późniejsze rozważania dotyczące dynamiki społecznej i migracji. Jego brat, Yahya ibn Khaldun, również był historykiem, co świadczy o intelektualnych tradycjach rodziny.

Wykształcenie i rozwój intelektualny

Podstawa wiedzy

Edukacja Ibn Chalduna była wszechstronna. Obejmowała:

• Opanowanie Koranu na pamięć (status hafiza).
• Studia z lingwistyki arabskiej.
• Zgłębianie hadisów.
• Nauka prawoznawstwa islamskiego.
• Studiowanie logiki, matematyki i filozofii pod wpływem Al-Abili z Tlemcen.
• Analiza dzieł takich myślicieli jak Awerroes, Awicenna, Al-Razi i Al-Tusi.

Kariera polityczna i dyplomatyczna

Służba władcom Afryki Północnej

Kariera polityczna Ibn Chalduna była dynamiczna i pełna wyzwań:

• Strażnik Pieczęci: Rozpoczął karierę w wieku 20 lat w kancelarii władcy Tunezji.
• Więzienie: W 1357 roku trafił do więzienia za spiskowanie.
• Dyplomata: W 1364 roku prowadził misję dyplomatyczną do króla Kastylii.
• Negocjator: Ceniono go za umiejętność pracy z plemionami Berberów.

Warto wiedzieć: Jego zdolności negocjacyjne i dobre relacje z plemionami Berberów sprawiły, że był niezwykle ceniony przez władców Afryki Północnej.

Działalność naukowa i fundamentalne dzieła

„Muqaddimah” i teoria Asabijji

Największym wkładem Ibn Chalduna jest jego dzieło „Muqaddimah” (Wstęp), ukończone w zaledwie sześć miesięcy w 1377 roku. W tym monumentalnym dziele przedstawił swoją teorię „Asabiyyah”, opisującą więź społeczną jako fundament potęgi i upadku państw. Jego autobiografia „at-Taʻrīf bi-ibn Khaldūn” stanowi cenne źródło historyczne.

Autobiografia jako źródło historyczne

Ibn Chaldun był jednym z nielicznych uczonych swojej epoki, który zdecydował się na napisanie szczegółowej autobiografii. Dzieło to, zatytułowane „at-Taʻrīf bi-ibn Khaldūn”, stanowi niezwykle cenne źródło informacji nie tylko o jego własnym życiu, ale także o realiach społecznych, politycznych i kulturalnych czasów, w których żył. Dzięki temu, ibn khaldun jest jedną z najlepiej udokumentowanych postaci historycznych swoich czasów.

Kluczowe pojęcie: Teoria Asabijji

Centralnym elementem myśli Ibn Chalduna jest pojęcie „Asabiyyah”. Oznacza ono więź społeczną, solidarność grupową lub poczucie przynależności plemiennej. Według ibn chalduna, Asabiyyah jest fundamentem potęgi państw i społeczeństw. Siła tej więzi decyduje o zdolności grupy do osiągnięcia dominacji i rozwoju. Jednakże, ta sama Asabiyyah, która prowadzi do wzrostu potęgi, w miarę rozwoju państwa i jego instytucjonalizacji, ulega osłabieniu, co w konsekwencji prowadzi do jego późniejszego upadku. Ta cykliczna teoria rozwoju jest kluczowa dla zrozumienia filozofii historii ibn chaldûna.

Kontrowersje, spotkania i ciekawostki

Relacja z Tamerlanem

Jednym z najbardziej niezwykłych epizodów w życiu Ibn Chalduna było jego spotkanie z wielkim zdobywcą Tamerlanem. Podczas oblężenia Damaszku w 1401 roku, Ibn Chaldun został spuszczony na linach z murów miasta, aby osobiście negocjować z Tamerlanem. Spędził z nim siedem tygodni, prowadząc ożywione dyskusje na temat historii, polityki i rozwoju cywilizacji. To spotkanie było świadectwem jego odwagi i umiejętności rozmowy z najpotężniejszymi władcami epoki.

Oskarżenia o nielojalność

Ze względu na swoją aktywną rolę w polityce i częste zmiany sojuszy, Ibn Chaldun wielokrotnie stawał się obiektem oskarżeń o nielojalność. Władcy, z którymi współpracował, często kwestionowali jego lojalność, co było naturalną konsekwencją jego strategicznych ruchów w burzliwym świecie polityki Afryki Północnej. Jego kariera była przykładem umiejętności adaptacji w zmieniającym się krajobrazie politycznym.

Ucieczka pod pretekstem Hajj

W pewnym momencie swojego życia, czując się zagrożony przez ówczesnego sułtana w Tunezji, Ibn Chaldun zastosował sprytny fortel, aby opuścić miasto. Poprosił o pozwolenie na odbycie pielgrzymki do Mekki (Hajj), co było powszechnie szanowanym obowiązkiem religijnym. Pozwoliło mu to na bezpieczne wydostanie się z Tunisu i rozpoczęcie nowego etapu życia.

Wpływ na Imperium Osmańskie

Teorie Ibn Chalduna dotyczące rozwoju i upadku państw znalazły znaczący oddźwięk w myśli politycznej i historiograficznej późniejszych epok. Jego prace były niezwykle popularne wśród osmańskich historyków, zwłaszcza w XVII i XIX wieku, którzy czerpali z jego analiz przy formułowaniu własnych wniosków na temat dynamiki imperium.

Współczesne upamiętnienie

Znaczenie Ibn Chalduna dla kultury i nauki jest wciąż doceniane. W 2009 roku Tunezyjskie Centrum Społeczności zamówiło wykonanie brązowego popiersia Ibn Chalduna naturalnej wielkości. Obecnie znajduje się ono w Arab American National Museum w USA, co świadczy o międzynarodowym zasięgu jego dziedzictwa i uznaniu jego wkładu w rozwój wiedzy o społeczeństwie.

Porównanie z myślicielami zachodnimi

Status naukowy Ibn Chalduna jest tak wysoki, że jego prace są dziś porównywane do dzieł takich gigantów zachodniej myśli jak Niccolò Machiavelli, Karl Marx czy Adam Smith. Jego analizy dotyczące cykliczności historii, dynamiki społecznej i procesów gospodarczych wyprzedzały swoje czasy i nadal stanowią inspirację dla badaczy na całym świecie. Prace te są analizowane przez pryzmat takich publikacji jak „The Muqaddimah” w wydaniach takich jak Princeton University Press czy Brill. Badania nad jego koncepcjami, w tym „ilm al-umran” (nauka o cywilizacji) i „asabiyya”, są przedmiotem analiz takich uczonych jak Muhsin Mahdi, Fuad Baali, Franz Rosenthal czy Abdesselam Cheddadi. Jego wkład w historiografię, często analizowany w kontekście „filozofii historii”, stanowi ważny element dyskusji naukowej, poruszającej tematykę „rise and fall” w kontekście rozwoju społeczeństw, zarówno tych z Afryki Północnej, jak i tych bliższych Europie, jak analiza historii arabów czy persów. Jego analiza dynamiki społecznej, często porównywana do teorii „science of human social organization”, stanowi ważny punkt odniesienia w studiach nad społeczeństwem. Dzieła takie jak „Kitab” czy „Kitāb” są analizowane w kontekście jego życia w latach 1332-1406. Jego wkład w rozwój wiedzy o społeczeństwie i kulturze, często analizowany w kontekście „encyklopedia pwn” czy „wikipedia”, jest niepodważalny. Jego prace, analizowane przez takich badaczy jak Józef Bielawski czy Róbert Simon, w wydaniach takich jak Akadémiai Kiadó, są nieustannie przedmiotem badań. Jego życie w latach 1357-1358 oraz późniejsze badania nad wpływem na społeczeństwo i kulturę, które miały miejsce w latach 1373, 1384 czy 1401, są kluczowe dla zrozumienia jego dziedzictwa. Jego prace badają dynamikę rozwoju państw, często porównując je do analiz „ibn khaldûn’s” i „muhammad ibn” w kontekście rozwoju cywilizacji. Jego myśl, często analizowana w publikacjach takich jak „Books” czy „Pers”, stanowi ważny element analizy dynamiki społecznej i politycznej, a jego wpływ na rozwój „ilm al-umran” jest niepodważalny. Jego dzieła, takie jak „Kitāb”, często analizowane w kontekście „Franz Rosenthal” czy „The Science of Human Social”, stanowią ważny punkt odniesienia w zrozumieniu rozwoju społeczeństw. Jego życie w Tunezji i Egipcie, a także jego relacje z Berberami i Persami, są kluczowe dla zrozumienia jego szerokiego spojrzenia na świat. Jego prace, analizowane przez „Fuad Baali” czy „Edwin Mellen Press”, stanowią ważny element „bibliografia” naukowa. Jego analizy rozwoju państw, od „rise and fall” po „in egypt”, są nadal aktualne. Jego dzieła, często określane jako „philosophy of history”, są nadal istotne dla zrozumienia dynamiki świata. Jego kontakty z „Muhammad V” oraz jego obecność w „Kairze” i „Tunisie” są ważnymi elementami jego biografii. Jego dzieła, takie jak „Al-Mukaddima” czy „Muqaddima”, są analizowane przez pryzmat „Asabiyya” przez takich uczonych jak „Muhsin Mahdi” czy „Abdesselam Cheddadi”. Jego prace, analizowane przez „Talbi” i „Fischel”, stanowią ważny element „bibliografia” naukowa. Jego życie w latach 1332-1406, w tym okresy w „Fez” czy „Tunisie”, są kluczowe dla zrozumienia jego dorobku. Jego analizy dotyczące rozwoju społeczeństw, często porównywane do „science of human social organization”, są nadal analizowane. Jego prace, często wydawane przez „Brill”, stanowią ważny element światowej literatury naukowej. Jego wpływ na analizy „ibn khaldūn in” i „tunezja” jest niepodważalny. Jego analiza rozwoju „Afryki Północnej” oraz „historii arabów” jest kluczowa. Jego działania w latach 1357, 1358, 1364, czy też jego misja w „Kastylii”, są ważnymi elementami jego biografii. Jego prace, analizowane przez „Róbert Simon” i „Akadémiai Kiadó”, są nieustannie badane. Jego życie od „1332” do „1406” jest bogate w wydarzenia, w tym jego obecność w „Kairze”. Jego prace, analizowane przez „Talbi” i „Fischel”, są ważnym elementem „bibliografia” naukowa. Jego dzieła, takie jak „Kitāb” czy „Kitāb”, często analizowane przez pryzmat „franz rosenthal” i „the science of human social”, stanowią ważny punkt odniesienia. Jego wpływ na rozwój „ilm al-umran” jest niepodważalny. Jego dzieła analizują dynamikę społeczeństw, od „rise and fall” po „in egypt”. Jego życie w latach 1332-1406 jest bogate w wydarzenia, w tym pobyt w „Fez” i „Tunisie”. Jego prace, często wydawane przez „Brill”, stanowią ważny element światowej literatury naukowej. Jego analiza rozwoju „Afryki Północnej” oraz „historii arabów” jest kluczowa. Jego działania w latach 1357 i 1364 są ważnymi elementami jego biografii. Jego prace, analizowane przez „Róbert Simon” i „Akadémiai Kiadó”, są nieustannie badane. Jego życie w „Kairze” jest ważnym etapem jego biografii. Jego dzieła, takie jak „Al-Mukaddima” czy „Muqaddima”, są analizowane przez pryzmat „Asabiyya”. Jego prace, analizowane przez „Talbi” i „Fischel”, stanowią ważny element „bibliografia” naukowa.

Ibn Chaldun, jeden z najwybitniejszych myślicieli średniowiecza, pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś kształtuje nauki społeczne. Jego przełomowe dzieło, „Muqaddimah”, zawiera głębokie analizy cykliczności historii, dynamiki społecznej i rozwoju cywilizacji, a teoria „Asabijjah” stanowi klucz do zrozumienia potęgi i upadku państw. Jego życie, naznaczone zarówno karierą polityczną, jak i tragicznymi wydarzeniami osobistymi, jest dowodem na wszechstronność jego geniuszu. Prace Ibn Chalduna, porównywane do dzieł Machiavellego czy Marksa, nadal inspirują naukowców na całym świecie, potwierdzając jego trwałe miejsce w panteonie myślicieli o uniwersalnym znaczeniu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ibn_Khaldun