Michał Anioł: floreński geniusz rzeźby – Dawid, Pieta, Sąd Ostateczny

14

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, powszechnie znany jako Michał Anioł, to postać ikoniczna dla epoki renesansu, która na zawsze odmieniła oblicze sztuki europejskiej. Urodzony 6 marca 1475 roku w Caprese, we Włoszech, zmarł w Rzymie 18 lutego 1564 roku, dożywszy blisko 89 lat. Ten wszechstronny artysta zasłynął jako wybitny rzeźbiarz, malarz, poeta i architekt, a jego dzieła, takie jak freski w Kaplicy Sykstyńskiej czy rzeźba „Dawida”, stanowią kamienie milowe w historii sztuki. Michał Anioł, wraz z Leonardem da Vinci i Rafaelem Santim, tworzy trójcę najwybitniejszych mistrzów renesansu, których twórczość do dziś wyznacza kanony piękna i techniki artystycznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 18 lutego 1564 roku Michał Anioł miał 88 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Rzeźbiarz, malarz, poeta, architekt.
• Główne osiągnięcie: Freski w Kaplicy Sykstyńskiej i rzeźba „Dawida”.

Kim był Michał Anioł Buonarroti?

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, znany na całym świecie jako Michał Anioł, to postać ikoniczna dla epoki renesansu. Jego narodziny miały miejsce 6 marca 1475 roku w niewielkiej miejscowości Caprese. Zmarł w Rzymie 18 lutego 1564 roku, dożywając sędziwego wieku blisko 89 lat. Michał Anioł zapisał się w historii jako genialny włoski rzeźbiarz, malarz, poeta i architekt. Jego wszechstronność artystyczna sprawiła, że jest uznawany nie tylko za mistrza odrodzenia, ale również za jednego z głównych prekursorów nadchodzącego baroku. Wraz z Leonardem da Vinci i Rafaelem Santim, Michał Anioł tworzy trójcę najwybitniejszych artystów renesansu, których dzieła do dziś wyznaczają kanony piękna i techniki artystycznej.

Podstawowe informacje o życiu i pochodzeniu

Prawdziwe imię, nazwisko i pochodzenie

Artysta powszechnie znany jako Michał Anioł to Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni. Przyszedł na świat w miejscowości Caprese. Jego prawdziwe imię, Michelangelo, odzwierciedla jego szczególne powiązanie z anielskim światem sztuki, które miał później eksplorować na tak wielu płaszczyznach. Pochodzenie artysty z rodu Buonarroti Simoni należącej do starych florenckich rodów mieszczańskich, choć z nadwyrężonym prestiżem z powodu kłopotów finansowych dziadka, nadawało mu pewien status społeczny, który jednak sam musiał potwierdzić swoim talentem.

Data i miejsce urodzenia

Michelangelo Buonarroti urodził się 6 marca 1475 roku. Miejscem jego narodzin była miejscowość Caprese, położona w regionie Toskanii we Włoszech. Data ta stanowi punkt wyjścia do zrozumienia kontekstu historycznego i kulturowego, w którym rozwijał się talent artysty, a także pozwala na dokładne obliczenie jego wieku w różnych okresach życia, zwłaszcza w obliczu jego długowieczności.

Data i miejsce śmierci

Michał Anioł zmarł 18 lutego 1564 roku w Rzymie. Miasto to było świadkiem wielu jego największych triumfów artystycznych, w tym pracy nad Kaplicą Sykstyńską i Bazyliką św. Piotra. Jego śmierć w wieku blisko 89 lat była wydarzeniem niezwykłym jak na tamte czasy, co podkreśla jego długotrwały wpływ na sztukę i kulturę. Miejsce jego spoczynku również znajduje się w Rzymie, co symbolizuje jego głębokie powiązanie z Wiecznym Miastem, które stało się sceną dla jego arcydzieł.

Wiek i długość życia

Michelangelo Buonarroti dożył sędziwego wieku blisko 89 lat, zmarł bowiem 18 lutego 1564 roku, po urodzeniu 6 marca 1475 roku. W epoce renesansu, kiedy średnia długość życia była znacznie niższa, taki wiek był uważany za wyjątkowo długi. Długowieczność Michała Anioła pozwoliła mu na stworzenie ogromnej liczby dzieł i pracę nad wieloma prestiżowymi projektami architektonicznymi, malarskimi i rzeźbiarskimi, pozostawiając po sobie nieoceniony dorobek dla przyszłych pokoleń.

Przynależność do „wielkiej trójki renesansu”

W historii sztuki Michał Anioł jest nieodłącznie kojarzony z dwoma innymi gigantami renesansu: Leonardem da Vinci oraz Rafaelem Santim. Razem tworzą oni tzw. „wielką trójkę renesansu”. Wspólne określenie ich mianem podkreśla ich równorzędne znaczenie i wpływ na rozwój sztuki europejskiej, choć każdy z nich reprezentował odmienny styl i podejście do tworzenia. Ich rywalizacja, jak i wzajemne oddziaływania, stanowiły ważny element krajobrazu artystycznego tamtych czasów.

Rodzina i życie prywatne Michała Anioła

Rodzice i status społeczny rodziny

Ojcem Michała Anioła był Ludovico di Leonardo di Buonarroto Simoni, który pełnił funkcję podesty, czyli urzędnika państwowego. Ród Buonarroti cieszył się znaczącym autorytetem, jednakże prestiż rodziny został nadszarpnięty przez wcześniejsze niepowodzenia finansowe dziadka artysty. Mimo tych trudności, rodzina posiadała pewne znaczenie społeczne, co mogło wpływać na wczesne kontakty młodego Michała z artystycznym światem Florencji, choć jego ojciec miał inne plany dotyczące jego kariery.

Wczesne dzieciństwo i rola mamki

Jako niemowlę, Michał Anioł nie wychowywał się w domu rodzinnym, lecz pod opieką mamki. Ta praktyka, choć powszechna w tamtych czasach, nabiera szczególnego znaczenia w kontekście biografii artysty. Mamka Michała Anioła była żoną kamieniarza. Ten fakt często przywołuje się jako jeden z czynników, które mogły wpłynąć na jego późniejszą, głęboką pasję do rzeźbiarstwa. Bezpośredni kontakt z kamieniem i procesem jego obróbki od najmłodszych lat mógł zaszczepić w nim zamiłowanie do tej formy sztuki.

Utrata matki i drugie małżeństwo ojca

Do domu rodzinnego Michał Anioł powrócił w wieku trzech lat. Ten powrót mógł być spowodowany pogarszającym się stanem zdrowia jego matki. Niestety, jego matka zmarła w 1481 roku, co stanowiło dla młodego artysty znaczącą stratę. Po śmierci matki, ojciec Michała Anioła zawarł drugie małżeństwo, co mogło dodatkowo wpłynąć na dynamikę rodzinną i dalszą ścieżkę edukacyjną młodego artysty, choć fakty te nie precyzują, w jaki sposób się to odbiło na jego relacjach rodzinnych.

Konflikt z ojcem i braćmi o wybór drogi zawodowej

Droga artystyczna Michała Anioła nie była od początku akceptowana przez jego rodzinę. Ojciec, Ludovico, pragnął dla syna kariery urzędniczej, widząc w niej większe bezpieczeństwo i prestiż. Zainteresowanie chłopca rysunkiem i sztuką spotkało się z silnym oporem i niezrozumieniem ze strony ojca oraz braci. Ten konflikt pokoleniowy i zawodowy był znaczącym wyzwaniem w jego młodości, zmuszając młodego artystę do walki o realizację swoich pasji i talentu wbrew oczekiwaniom rodziny.

Kariera zawodowa i edukacja Michała Anioła

Początki nauki w pracowni Domenica Ghirlandaia

Droga artystyczna Michała Anioła rozpoczęła się na dobre 28 kwietnia 1488 roku. W wieku zaledwie dwunastu lat, młody Michelangelo rozpoczął naukę malarstwa w prestiżowej pracowni Domenica Ghirlandaia we Florencji. Było to kluczowe doświadczenie, które pozwoliło mu na zdobycie podstawowych umiejętności w zakresie techniki fresku, opanowanie zasad perspektywy oraz naukę anatomii ludzkiego ciała. Praca w warsztacie jednego z czołowych malarzy epoki stanowiła solidny fundament dla jego przyszłej, błyskotliwej kariery.

Edukacja u Bertolda di Giovanniego

Kolejnym etapem rozwoju artystycznego Michała Anioła była nauka u rzeźbiarza Bertolda di Giovanniego. To właśnie pod jego okiem artysta dokonał przejścia od malarstwa do form przestrzennych, zgłębiając tajniki rzeźbiarstwa. Di Giovanni, który był rzeźbiarzem i wychowankiem Donatella, zapewnił mu dostęp do bogatej kolekcji rzeźb antycznych i dzieł sztuki, co pozwoliło młodemu artyście na dalsze rozwijanie swoich umiejętności i kształtowanie własnego, unikalnego stylu w dziedzinie rzeźbiarstwa.

Rywalizacja z Leonardem da Vinci

Podczas pobytu we Florencji, Michał Anioł niejednokrotnie konfrontował swoje umiejętności z innymi wielkimi artystami epoki. Szczególnie znacząca była jego rywalizacja z samym Leonardem da Vinci. Symbolem tej artystycznej konkurencji była próba namalowania fresku „Bitwa pod Casciną”. Choć oba dzieła nie zachowały się do dziś w pierwotnej formie, sama rywalizacja między tymi dwoma geniuszami stanowi ważny rozdział w historii sztuki, pokazujący dążenie do doskonałości i innowacji.

Pierwszy pobyt w Rzymie (1496–1501)

Pierwszy pobyt Michała Anioła w Rzymie, który trwał od 1496 do 1501 roku, okazał się niezwykle owocny. To właśnie w tym okresie artysta stworzył jedno ze swoich najbardziej poruszających i znanych dzieł – „Pietę watykańską”. Marmurowa rzeźba przedstawiająca Matkę Boską trzymającą zdjętego z krzyża Jezusa Chrystusa, do dziś znajduje się w Bazylice św. Piotra w Watykanie i jest uważana za mistrzowskie dzieło rzeźbiarskie, łączące w sobie doskonałość techniczną i głębokie emocje.

Praca nad Kaplicą Sykstyńską

Jednym z najbardziej monumentalnych i wyczerpujących fizycznie zadań w karierze Michała Anioła była praca nad freskami na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej. W latach 1508–1512, na zlecenie papieża, artysta podjął się namalowania serii scen biblijnych, które miały ozdobić sklepienie tej wspaniałej kaplicy w Watykanie. Mimo ogromnego wysiłku, a nawet bólu fizycznego związanego z pracą w niewygodnej pozycji, dzieło to przyniosło mu nieśmiertelną sławę i stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli sztuki renesansowej.

Architektura i późne projekty Michała Anioła

Kierowanie budową Bazyliki św. Piotra

Na przełomie lat 1546 i 1547, Michał Anioł otrzymał jedno z najbardziej prestiżowych i odpowiedzialnych zadań w swojej karierze architektonicznej – powierzono mu kierowanie pracami nad budową nowej Bazyliki św. Piotra w Watykanie. Projekt ten był zwieńczeniem jego architektonicznych ambicji. To on zaprojektował m.in. jej monumentalną kopułę, która do dziś dominuje nad panoramą Rzymu i stanowi symbol potęgi oraz piękna architektonicznego. Jego wizja nadała bazylice ostateczny kształt, który podziwiany jest przez miliony pielgrzymów i turystów.

Projekty florenckie

Podczas swojego pobytu we Florencji, który rozpoczął się na nowo od 1515 roku, Michał Anioł angażował się w szereg znaczących projektów dla potężnego rodu Medyceuszy. W ramach tych zleceń pracował nad projektem Biblioteki Laurenziany, która miała pomieścić cenne zbiory rodowe, a także nad Kaplicą Medyceuszów, która miała służyć jako mauzoleum dla członków rodziny. Te florenckie projekty architektoniczne i rzeźbiarskie świadczą o jego wszechstronności i zdolności do adaptowania swojego stylu do różnych potrzeb i kontekstów.

Nagrobek papieża Juliusza II

Jednym z najbardziej problematycznych i długotrwałych projektów w karierze Michała Anioła był nagrobek papieża Juliusza II. Prace nad tym monumentalnym dziełem rozpoczęły się już w 1505 roku, jednakże z powodu licznych przeszkód, zmian koncepcji i trudności w realizacji, projekt ten ciągnął się przez wiele lat. Finalnie, nagrobek został ukończony dopiero w 1545 roku, po blisko czterdziestu latach od jego zainicjowania. Mimo wyzwań, dzieło to stanowi ważne świadectwo determinacji artysty i jego zmagań z materią i patronami.

Najważniejsze dzieła Michała Anioła

Rzeźba „Dawid”

Prezentowany w 1504 roku we Florencji posąg Dawida stał się natychmiast symbolem wolności i potęgi miasta. Marmurowa rzeźba, wykonana z jednego bloku kamienia, przedstawia biblijnego bohatera przed bitwą z Goliatem, emanując siłą, skupieniem i idealnym pięknem męskiego ciała. To dzieło jest do dziś uznawane za niedościgniony ideał męskiego piękna w rzeźbiarstwie i stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Renesansu. Posąg ten, pierwotnie ustawiony przed Palazzo Vecchio, dziś znajduje się w Galleria dell’Accademia we Florencji.

Ostatnie piety

Pod koniec swojego życia, Michał Anioł skupił się na tematyce pasyjnej, tworząc tak zwane „ostatnie piety”. Dzieła te, takie jak słynna „Pieta Rondanini”, charakteryzują się większą ekspresją, dramatyzmem i odejściem od idealnych renesansowych proporcji. Artysta dążył do głębszego przekazania cierpienia i duchowości, co znajduje wyraz w bardziej surowej, a zarazem emocjonalnej formie rzeźb. Te późne dzieła ukazują artystę w fazie dojrzałej refleksji nad życiem, śmiercią i wiarą.

Freski watykańskie

Poza monumentalnymi freskami na sklepieniu i ścianie ołtarzowej Kaplicy Sykstyńskiej, Michał Anioł stworzył również inne znaczące dzieła malarskie w Watykanie. W późnych latach życia artysta wykonał freski „Ukrzyżowanie św. Piotra” i „Nawrócenie Szawła” w Kaplicy Paulina. Te kompozycje, podobnie jak jego wcześniejsze prace, charakteryzują się dynamizmem, siłą wyrazu i mistrzowskim przedstawieniem ludzkiej anatomii, potwierdzając jego niezrównany talent malarski i wpływ na rozwój tej dziedziny sztuki.

Kluczowe daty w karierze Michała Anioła

• 1475 – narodziny Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni.
• 1488 – rozpoczęcie nauki malarstwa w pracowni Domenica Ghirlandaia.
• 1496–1501 – pierwszy pobyt w Rzymie i stworzenie „Piety watykańskiej”.
• 1504 – prezentacja rzeźby „Dawid” we Florencji.
• 1508–1512 – praca nad freskami na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej.
• 1534 – powrót do Rzymu i rozpoczęcie pracy nad freskiem „Sąd Ostateczny”.
• 1546–1547 – objęcie kierownictwa nad budową Bazyliki św. Piotra.
• 1564 – śmierć artysty w Rzymie.

Ciekawostki z życia Michała Anioła

Fałszowanie antyków

Według anegdot z czasów młodości Michała Anioła, artysta miał wykazywać się niezwykłym sprytem i przebiegłością. Istnieją opowieści o tym, jakoby miał kopiować dzieła dawnych mistrzów, a następnie celowo je postarzać, aby wyglądały na autentyczne antyki. Tak spreparowane dzieła sprzedawał następnie jako cenne znaleziska archeologiczne, co świadczy o jego wczesnej zaradności i umiejętnościach manipulacyjnych, które jednak służyły przede wszystkim rozwojowi jego własnego talentu i zdobywaniu funduszy na dalszą edukację.

Niszczenie własnych szkiców

W późniejszym wieku artysta wykazywał tendencję do niszczenia większości swoich wczesnych szkiców i rysunków. Przyczyną tego działania mogło być pragnienie ukrycia przed potomnymi ogromnego wysiłku, jaki wkładał w proces twórczy. Michał Anioł mógł chcieć przedstawić swoje dzieła jako efekt naturalnego geniuszu, bez ujawniania żmudnej pracy, poprawek i eksperymentów, które towarzyszyły ich powstawaniu. Ta praktyka stanowi dziś pewną zagadkę dla badaczy jego twórczości.

Działalność literacka

Michał Anioł był nie tylko wybitnym artystą wizualnym, ale również płodnym poetą. Tworzył wiersze, sonety i listy, które stanowią cenne źródło wiedzy o jego charakterze, wierzeniach i przeżyciach. Jego twórczość literacka, choć mniej znana niż dzieła malarskie czy rzeźbiarskie, ukazuje głębię jego myśli, jego duchowe poszukiwania oraz jego stosunek do sztuki i życia. Listy i poezja pozwalają lepiej zrozumieć jego osobowość i motywacje, które kierowały jego artystyczną drogą.

Warto wiedzieć: W historii sztuki Michał Anioł jest nierozerwalnie łączony z Leonardem da Vinci i Rafaelem Santim, tworząc z nimi tzw. „wielką trójkę renesansu”.

Podsumowując, Michał Anioł był artystą o niezwykłej wszechstronności i geniuszu, którego wkład w rozwój rzeźbiarstwa, malarstwa i architektury jest nieoceniony. Jego arcydzieła, od monumentalnego „Dawida” po zapierające dech w piersiach freski w Kaplicy Sykstyńskiej, nie tylko dominują w kanonie sztuki światowej, ale także do dziś inspirują nas swoją mistrzowską formą, głębią wyrazu i ponadczasowym pięknem, świadcząc o jego niezrównanym talencie i trwałym wpływie na kulturę.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Micha%C5%82_Anio%C5%82